ISTVÁN SZABÓ

Yönetmen-Senarist

(d. 18 Şubat 1938), Macar film yönetmeni, senarist ve opera yönetmenidir. Szabó, Macaristan’ın en önemli sinemacılarından biri olarak kabul edilir. 1960’ların sonlarından itibaren Macaristan dışında da uluslararası alanda en çok tanınan Macar yönetmenlerden biri olmuştur.

István Szabó’nun filmleri, çoğu zaman kendi kişisel yaşam deneyimlerinden esinlenir ve Orta Avrupa’nın yakın tarihindeki siyasi ve psikolojik çatışmaları farklı yönleriyle ele alır. Eserleri, Avrupa auteur sineması geleneği içinde önemli bir yere sahiptir.

Szabó, sinemaya ilk adımını 1959 yılında, Budapeşte’deki Drama ve Film Akademisi’nde öğrenciyken çektiği kısa filmle attı. İlk uzun metrajlı filmi ise 1964 yılında gösterime girdi. En büyük uluslararası başarısını, 1982 yılında En İyi Yabancı Film dalında Akademi Ödülü (Oscar) kazanan Mephisto (1981) ile elde etti. Bu ödül aynı zamanda Macaristan’ın kazandığı ilk Oscar’dır.

Bu tarihten sonra Szabó’nun filmlerinin çoğu uluslararası ortak yapımlar olarak, farklı dillerde gerçekleştirildi. Filmlerini genellikle Avrupa’nın çeşitli şehirlerinde çekmesine rağmen, Macarca film üretmeye devam etmiş ve uluslararası ortak yapımlarında bile çekim mekânı olarak çoğu zaman Macaristan’ı tercih etmiştir.

MILCHO MANCHEVSKI

Yönetmen-Senarist

1959 yılında Makedonya’nın Üsküp kentinde doğmuştur. New York merkezli Makedon bir yönetmen, yazar, fotoğrafçı ve sanatçıdır. Manchevski altı uzun metrajlı filmin yönetmenliğini yapmıştır: Willow (2019), Bikini Moon (2017), Mothers (2010), Shadows (2007), Dust (2001) ve Before the Rain (1994).

Uzun metrajlı filmlerinin yanı sıra HBO’nun The Wire dizisinin bir bölümünü ve ödüllü kısa film The End of Time and Thursday dâhil olmak üzere birçok kısa film de yönetmiştir.

1994 yapımı Before the Rain filmi Akademi Ödülleri’ne aday gösterilmiş; Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan ödülünü kazanmış ve FIPRESCI ile Independent Spirit ödülleri dâhil olmak üzere toplam 30’dan fazla ödüle layık görülmüştür. The New York Times, bu filmi “Tüm Zamanların En İyi 1000 Filmi” listesine dahil etmiştir.

Manchevski’nin eserleri Venedik, Berlin, Sundance, Roma, İstanbul, Tokyo, Hong Kong, Şanghay, Moskova ve Madrid başta olmak üzere 300’den fazla film festivalinde gösterilmiştir. Filmleri 50’den fazla ülkede dağıtıma girmiş ve birçok üniversitenin müfredatında yer almıştır. Kendisine Moskova’daki Gerasimov Sinematografi Enstitüsü tarafından Fahri Doktora unvanı verilmiştir.

PETAR BOŽOVIĆ

Oyuncu

(1946 doğumlu), tiyatro, sinema ve televizyon alanlarında uzun yıllara yayılan kariyeriyle tanınan, Yugoslav ve Sırp sinemasının saygın oyuncularından biridir. Oyunculuk kariyerine 1960’ların sonlarında başlamış; yeteneği, geniş oyunculuk yelpazesi ve mesleğine olan bağlılığı sayesinde bölgenin en saygın ve sevilen oyuncularından biri haline gelmiştir. Sırbistan ve Karadağ’da kültürel bir ikon olarak kabul edilmektedir.

Onlarca yıla yayılan kariyeri boyunca yaklaşık iki yüz film ve televizyon yapımında rol alan Božović, Zdravko Velimirović, Puriša Đorđević, Dušan Makavejev, Krsto Papić, Lordan Zafranović, Srđan Karanović, Goran Marković ve Srđan Dragojević gibi Yugoslav sinemasının önemli yönetmenleriyle çalışmıştır. Ancak seyircilerin hafızasında yer eden en unutulmaz karakterlerini Karadağlı yönetmen Živko Nikolić’in filmlerinde canlandırmıştır. The Unseen Miracle filminde Željo, The Beauty of Vice filminde Đorđe “George”, trajikomedi In the Name of the People filminde Şef Maksim ve Wait for Me, I Will Certainly Not Come filmindeki sıra dışı “aşk doktoru” karakteri bu rolleri arasında öne çıkar.

Božović’in kariyerinin ilk yılları ağırlıklı olarak tiyatroya odaklanmıştır. Belgrad Ulusal Tiyatrosu’nda oyuncu olarak görev almış ve kısa sürede güçlü ve çok yönlü bir sahne oyuncusu olarak tanınmıştır. Komediden drama kadar geniş bir yelpazede pek çok rol üstlenmiştir. Yirmi beş yıl aradan sonra Hasanaginica oyununda Ahmed rolüyle Belgrad Ulusal Tiyatrosu’na yeniden dönmüştür. Ayrıca Matija Bećković’in yazdığı “Reče mi jedan čovek”, “Ćeraćemo se još” ve “Kad sam bio mlađi” adlı monodramalarıyla da büyük ilgi görmüştür.

Sanat yaşamı boyunca çok sayıda ödül ve onura layık görülen Božović; 2011 yılında yerli sinemada oyunculuk sanatına yaptığı üstün katkılardan dolayı Pavle Vuisić Ödülü’nü almıştır. Bunun yanı sıra sinema sanatına katkılarından dolayı verilen Altın Mühür ödülünü kazanmış; Kamen za pod glavu (1978) ve Karolina Neuber (1999) oyunlarındaki performanslarıyla iki kez Sterija Ödülü’ne layık görülmüştür. Ayrıca Hamlet iz Mrduše Donje oyunundaki rolüyle Ćuran Heykelciği ödülünü kazanmıştır. 2020 yılında Sırbistan’daki en prestijli tiyatro ödüllerinden biri olan Dobričin prsten ile yaşam boyu başarı ödülüne layık görülmüştür. 2022 yılında ise Kustendorf Film Festivali’nde sinemaya yaptığı katkılardan dolayı Yaşam Ağacı (Tree of Life) ödülünü almıştır.

Božović’in oyunculuğu karşıtlıklar ve beklenmedik dönüşler üzerine kuruludur. Performanslarında derin duygusal yoğunluk, ironi, sarkazm ve insan karakterini tasvir etmedeki büyük bir hassasiyet bir araya gelir. İki yüzü aşkın rolünde kaderle mücadele eden sıradan insanın trajedisini, cesaret ile korkaklık arasındaki gerilimi ve hayaller ile gerçeklik arasındaki çatışmayı ustalıkla yansıtmıştır. Eğer bir dramatik sanatçının Balkan ruhuyla bütünleştiği söylenebilecekse, bu kuşkusuz Petar Božović’tir.

RADE ŠERBEDŽIJA

Oyuncu

(27 Temmuz 1946 doğumlu) Hırvat aktör, yönetmen ve müzisyendir. Yasanın her iki tarafında hem iyi hem de kötü karakterleri canlandırmasıyla tanınır. 1970’ler ve 1990’lar boyunca en tanınmış Yugoslav aktörlerden biri olmuştur.

Šerbedžija; Harry Potter ve Ölüm Yadigârları: Bölüm 1, X-Men: Birinci Sınıf, Aziz, Görevimiz Tehlike 2 ve Snatch filminde canlandırdığı Blade Boris karakteriyle; ayrıca televizyon dizisi 24’ün 6. sezonunda eski Sovyet Ordusu Generali Dmitri Gredenko rolüyle geniş bir uluslararası tanınırlık kazanmış ve performanslarıyla büyük beğeni toplamıştır.

Hırvatistan’ın en yüksek film ödülü olan Altın Arena’yı En İyi Erkek Oyuncu dalında dört kez kazanmıştır. Before the Rain (1994) filmindeki performansıyla 51. Venedik Uluslararası Film Festivali’nde Eleştirmenlerin En İyi Erkek Oyuncu Ödülü’nü almıştır. Kanada yapımı Fugitive Pieces (2007) filmindeki performansıyla Genie Ödülü ve Satellite Ödülü’ne aday gösterilmiştir.

2019 yılında, eğlence endüstrisine yaptığı üstün sanatsal katkılardan dolayı Uluslararası Basın Akademisi Mary Pickford Ödülü’ne layık görülmüştür. Aynı yıl Yaşam Boyu Başarı – Film Sanatı dalında ikinci Vladimir Nazor Ödülü’nü kazanmıştır.

EMEL GÖKSU

Oyuncu

(25 Şubat 1945 doğumlu), Türk tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusudur. Kariyerine 1962 yılında, henüz lise öğrencisiyken Ankara’da başlamış; Küçük Komedi, Başkent ve Mithatpaşa Tiyatrosu gibi özel tiyatrolarda sahne almıştır.

Aynı dönemde, TRT Televizyonu’nun canlı yayın döneminde gerçekleştirilen Anons Spikeri ve Televizyonda Tiyatro gibi birçok yapımda yer almıştır. 1964 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü’nde eğitim almaya başlamıştır.

1968–1969 yıllarında Ankara’nın ilk gezici çocuk tiyatrosu olan Denge Çocuk Tiyatrosu’nu kurmuştur. 1970 yılında İngiltere’ye giderek London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA)’da mim eğitimi almıştır.

1974 yılında Türkiye’ye dönerek İzmir Devlet Tiyatrosu’na katılmış; aynı yıllarda İzmir Radyosu ve radyo tiyatrosu yapımlarında da görev almıştır. 1980 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu’nda tiyatro sanatçısı olarak kariyerine devam etmiştir.

Tiyatro çalışmalarını sürdürürken 1985 yılında televizyon dizilerinde de rol almaya başlamıştır. 2002 yılında Ankara Devlet Çocuk Tiyatrosu’nda sahnelenen Ceviz ile Karınca Dost Olunca adlı oyunun yönetmenliğini yapmıştır. 2007 yılından itibaren sinema filmlerinde de rol almaya başlamıştır.

Koridor (2021) filmindeki performansıyla Altın Koza, Malatya, Elazığ, Boğaziçi, Balkan ve Frankfurt Film Festivallerinde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’ne layık görülmüştür.

IGOR GALO

Oyuncu

1948 yılında, eski Yugoslavya’da, günümüzde Sırbistan sınırları içinde bulunan Ćuprija kasabasında doğmuştur. 1968 yılında ilk rolünü ve aynı zamanda başrolünü Krešo Golik’in yönettiği I Have Two Mothers and Two Fathers filminde almıştır. Bu film, Igor Galo’nun profesyonel oyunculuk kariyerinin başlangıcından günümüze kadar en popüler Yugoslav filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Galo, kariyeri boyunca 70’ten fazla film ve televizyon dizisinde rol almış, bunların 19’unda başrol oynamıştır. Ayrıca Sam Peckinpah’ın yönettiği Cross of Iron filminde Teğmen Meyer rolünü canlandırmıştır.

1985 yılında Histria Film adlı film sanatçıları birliğini kurmuştur. 2017 yılında ise Hırvatlar, Sırplar, Boşnaklar ve Karadağlılar arasında ortak dili savunan Ortak Dil Bildirgesi’ni imzalamıştır.

EDİZ HUN

Oyuncu

20 Kasım 1940’ta İstanbul’da doğdu. Türk sinema oyuncusu ve politikacıdır. İstanbul’daki St. George Avusturya Lisesi’ni bitirdikten sonra Norveç’teki Trondheim Üniversitesi Biyoloji ve Çevre Bilimleri bölümünden mezun oldu.

Ses dergisinin düzenlediği yarışmaya katıldıktan sonra yapımcıların dikkatini çekti. Sinemadaki ilk çıkışını 1963 yılında Hülya Koçyiğit ile birlikte rol aldığı Genç Kızlar filmiyle yaptı. Kısa sürede tanınan bir oyuncu haline geldi ve bazı dönemlerde yılda ondan fazla filmde rol aldı.

Türk sinemasında “romantik jön” olarak tanınan sanatçı, özellikle Türkan Şoray ile birlikte rol aldığı filmlerle öne çıktı. Kariyeri boyunca 130’dan fazla filmde rol aldı.

1985 yılında Marmara Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı.